W dniu 17.09.2018 r. Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych oraz uchwałę w sprawie Rządowego programu pomocy uczniom w 2018 r. – „Wyprawka szkolna”.

Jak wskazuje na stronie internetowej Ministerstwo Edukacji Narodowej szacuje się, że pomoc w ramach programu otrzyma ok. 32.269 uczniów niepełnosprawnych uczęszczających w roku szkolnym 2018/2019 do klasy III dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonej w branżowych szkołach I stopnia, klasy I i II branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego, technikum lub szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy lub do klas IV–VI ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia, klas IV–VI ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych, klas VII–IX ogólnokształcącej szkoły baletowej, lub liceum plastycznego oraz 1.300 uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi uczęszczającymi do klasy III szkoły podstawowej, którzy nie będą korzystać z podręcznika z zakresu edukacji polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej.

Uchwała Nr 126/2018 w sprawie Rządowego programu pomocy uczniom w 2018 r.- „Wyprawka szkolna” została przyjęta na podstawie art. 90u ust. l pkt l ustawy o systemie oświaty (t. j. Dz. U. z 2018r., poz. 1457 ze zm.). Zgodnie z tą regulacją Rada Ministrów może przyjąć rządowy program mający na celu wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz innych grup społecznych. Z kolei przywołane rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych zostało przyjęte na podstawie art. 90u ust. 4 pkt 1 u.s.o., zgodnie z którym w przypadku przyjęcia programu wyrównywanie szans edukacyjnych, Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki udzielania pomocy dzieciom i młodzieży oraz innym grupom społecznym objętym programem, formy i zakres tej pomocy oraz tryb postępowania w tych sprawach, uwzględniając w szczególności przedsięwzięcia sprzyjające eliminowaniu barier edukacyjnych, a także osoby i grupy osób uprawnione do pomocy.

Zgodnie z § 2 uchwały oraz rozporządzenia pomoc w formie dofinansowania zakupu podręczników do kształcenia ogólnego, w tym podręczników do kształcenia specjalnego, lub podręczników do kształcenia w zawodach, dopuszczonych do użytku szkolnego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, jest udzielana uczniom:

1) słabowidzącym,

2) niesłyszącym,

3) słabosłyszącym,

4) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim,

5) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,

6) z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją,

7) z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera,

8) z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność wymieniona w pkt 1-7

– posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, uczęszczającym w roku szkolnym 2018/2019 do szkół dla dzieci i młodzieży do: klasy III dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonej w branżowej szkole I stopnia, klas I i II branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego, technikum, szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy, klas IV-VI ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia, klas IV-VI ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych, klas VII-IX ogólnokształcącej szkoły baletowej, lub liceum plastycznego.

W przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających w roku szkolnym 2018/2019 do szkół dla dzieci i młodzieży do: klasy III szkoły podstawowej, klasy III dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonej w branżowej szkole I stopnia, klas I i II branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego, technikum lub szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy, dofinansowanie obejmuje również zakup materiałów edukacyjnych, o których mowa w art. 3 pkt 24 u.s.o. Zgodnie z tym przepisem przez materiał edukacyjny należy rozumieć materiał zastępujący lub uzupełniający podręcznik, umożliwiający realizację programu nauczania, mający postać papierową lub elektroniczną.

Prawo do dofinansowania zakupu materiałów edukacyjnych nie obejmuje jednak uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających w roku szkolnym 2018/2019 do klasy III szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży, w przypadku gdy uczniowie ci korzystają z podręcznika do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, zapewnionego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, o którym mowa w art. 119 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych.

Zgodnie z tymi z kolei przepisami na lata szkolne 2017/2018 i 2018/2019 wyposażenie szkół podstawowych w podręczniki do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, w roku szkolnym:

1) 2017/2018 – dla klas II i III,

2) 2018/2019 – dla klasy III

– zapewnia minister właściwy do spraw oświaty i wychowania. Podręczniki stają się własnością organu prowadzącego szkołę podstawową z dniem ich przekazania przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

Uzasadnienie i beneficjenci

Jak wskazuje załącznik do cyt. uchwały nr 126/2018, pomoc w formie dofinansowania zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych jest jedną z form realizacji zadania wyrównywania szans edukacyjnych, podnoszenia jakości kształcenia uczniów niepełnosprawnych, a w konsekwencji zwiększania ich szans edukacyjnych. Zapewnienie dostosowanych do potrzeb edukacyjnych uczniów niepełnosprawnych podręczników i materiałów edukacyjnych wychodzi naprzeciw zobowiązaniom wynikającym z postanowień art. 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 1169), ratyfikowanej przez Polskę w 2012 r., wskazującym na obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym wsparcia ułatwiającego ich skuteczną edukację. Celem programu jest zatem wyrównywanie szans edukacyjnych i wspieranie rozwoju edukacyjnego uczniów niepełnosprawnych przez dofinansowanie zakupu podręczników, a w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także zakupu materiałów edukacyjnych.

Uchwała, oprócz wyżej wskazanych bezpośrednich beneficjentów programu, czyli uczniów, których obejmuje dofinansowanie, wskazuje również beneficjentów pośrednich, czyli:

  • rodziny wychowujące uczniów niepełnosprawnych;
  • rodziny wychowujące uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym;
  • jednostki samorządu terytorialnego odpowiedzialne za lokalną politykę oświatową i społeczną;
  • Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego;
  • Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
  • Ministra Środowiska;
  • Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej.

Wysokość dofinansowania

Dofinansowanie zakupu podręczników, a w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także zakupu materiałów edukacyjnych, nie może przekroczyć kwoty:

1/ 225 zł – dla ucznia:

a) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,

b) z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym

– uczęszczającego do klasy III dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonej w branżowej szkole I stopnia, klas I i II branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego, technikum lub szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy;

2/ 390 zł – dla ucznia:

a) słabowidzącego,

b) niesłyszącego,

c) słabosłyszącego,

d) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim,

e) z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją,

f) z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera,

g) z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność wymieniona w lit. a-f

– uczęszczającego do klasy III dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonej w branżowej szkole I stopnia lub klas I i II branżowej szkoły I stopnia;

3/ 445 zł – dla ucznia:

a) słabowidzącego,

b) niesłyszącego,

c) słabosłyszącego,

d) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim,

e) z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją,

f) z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera,

g) z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność wymieniona w lit. a-f

– uczęszczającego do liceum ogólnokształcącego, technikum, klas IV-VI ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia, klas IV-VI ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych, klas VII-IX ogólnokształcącej szkoły baletowej, lub liceum plastycznego;

4/ 175 zł

– dla ucznia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla ucznia z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczającego do klasy III szkoły podstawowej, w przypadku gdy nie korzysta z podręcznika do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, zapewnionego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, o którym mowa w art. 119 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych.

Warunki udzielania pomocy

Zgodnie z § 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych, przyznanie dofinansowania zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych następuje na wniosek rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia, albo na wniosek nauczyciela, pracownika socjalnego lub innej osoby, za zgodą rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia.

Wniosek składa się do dyrektora szkoły, do której uczeń uczęszcza w roku szkolnym 2018/2019, w terminie ustalonym odpowiednio przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwego ze względu na siedzibę szkoły.

Wniosek o przyznanie pomocy uczniowi:

1) ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia, ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych, ogólnokształcącej szkoły baletowej i liceum plastycznego, prowadzonych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego,

2) szkoły rolniczej prowadzonej przez ministra właściwego do spraw rolnictwa,

3) szkoły leśnej prowadzonej przez ministra właściwego do spraw środowiska,

4) szkoły morskiej prowadzonej przez ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej

– składa się w terminie ustalonym odpowiednio przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, ministra właściwego do spraw rolnictwa, ministra właściwego do spraw środowiska lub ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej.

Do wniosku o przyznanie dofinansowania należy dołączyć kopię orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia dyrektor szkoły, w tym szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego inną niż gmina, osobę prawną niebędącą jednostką samorządu terytorialnego albo osobę fizyczną, sporządza listę uczniów uprawnionych do otrzymania pomocy, a następnie przekazuje ją odpowiednio wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, właściwemu ze względu na siedzibę szkoły, a w przypadku:

1) ogólnokształcących szkół muzycznych II stopnia, ogólnokształcących szkół sztuk pięknych, ogólnokształcących szkół baletowych i liceów plastycznych, prowadzonych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego – ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego;

2) szkół rolniczych prowadzonych przez ministra właściwego do spraw rolnictwa – ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa;

3) szkół leśnych prowadzonych przez ministra właściwego do spraw środowiska – ministrowi właściwemu do spraw środowiska;

4) szkół morskich prowadzonych przez ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej – ministrowi właściwemu do spraw gospodarki morskiej.

Dyrektor szkoły zwraca rodzicom uczniów albo pełnoletniemu uczniowi koszt zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych, po przedłożeniu dowodu zakupu podręcznika, lub materiału edukacyjnego. W przypadku szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego inne niż gminy, osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego albo osoby fizyczne koszt zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych, po przedłożeniu dowodu zakupu zwraca odpowiednio wójt, burmistrz lub prezydent miasta, właściwy ze względu na siedzibę szkoły.

W przypadku zakupów indywidualnych dowodem zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych jest faktura VAT wystawiona imiennie na ucznia lub rodziców (rodzica) ucznia, rachunek, paragon lub oświadczenie o zakupie odpowiednio podręczników lub materiałów edukacyjnych. W przypadku złożenia oświadczenia należy do niego dołączyć informację o rozliczeniu wydatków na zakup podręczników lub materiałów edukacyjnych tylko w ramach Rządowego programu pomocy uczniom w 2018 r. – „Wyprawka szkolna”.

W przypadku zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych dla grupy uczniów, koszt zakupu podręczników lub materiałów edukacyjnych jest zwracany rodzicom uczniów albo pełnoletnim uczniom po przedłożeniu potwierdzenia zakupu zawierającego: imię i nazwisko ucznia, nazwę i adres szkoły, klasę, do której uczeń uczęszcza, wykaz zakupionych podręczników lub materiałów edukacyjnych, kwotę zakupu, datę zakupu i czytelny podpis osoby, która dokonała zakupu. Potwierdzenie zakupu wystawia podmiot, który dokonał zakupu, na podstawie faktury VAT i listy uczniów, dla których zakupiono podręczniki lub materiały edukacyjne.

Michał Łyszczarz – specjalista prawa oświatowego

Podstawa prawna:

Rozporządzenie RM z dn. 17.09.2018 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych – Dz.U. z 2018 r. poz. 1796.