Bardzo ważnym zagadnieniem związanym z zapewnieniem bezpieczeństwa i ochrony zdrowia jest organizacja pracy i kultura bezpieczeństwa. Każdy wypadek przy pracy jest wynikiem jednego wydarzenia, ale najczęściej kilku przyczyn, w związku z czym suma przyczyn jest większa od ogólnej liczby wypadków.

86,9% przyczyn wypadków przy pracy stanowiły te związane bezpośrednio lub pośrednio z organizacją pracy i kulturą bezpieczeństwa (w 2016 r. na tym samym poziomie). Powyższe przyczyny kwalifikowane są w następujących grupach:

  • nieprawidłowe zachowanie się pracownika,
  • niewłaściwa ogólna organizacja,
  • brak lub niewłaściwe posługiwanie się czynnikiem materialnym,
  • nieużywanie sprzętu ochronnego,
  • niewłaściwe samowolne zachowanie się pracownika i jego zły stan psychofizyczny.

Ponad połowę przyczyn powodujących wypadki przy pracy w Polsce, od szeregu lat, stanowi grupa nieprawidłowych zachowań pracownika (60,5%), w której dominują:

  • niedostateczna koncentracja uwagi na wykonywanej czynności (25,9%),
  • zaskoczenie niespodziewanym zdarzeniem (22,8%),
  • nieznajomość zagrożenia oraz niewłaściwe tempo pracy i brak doświadczenia (6,5%).

Kolejną ważną przyczyną wypadków była niewłaściwa ogólna organizacja pracy i stanowiska pracy (9,6%).

Znacznie rzadziej występowały przyczyny wypadków niezwiązane z czynnikiem ludzkim, tj. niewłaściwy stan czynnika materialnego – 8,4% (w 2016 r. na tym samym poziomie). Eliminacja tej przyczyny jest trudna, ponieważ dotyczy głównie wad konstrukcyjnych lub niewłaściwych rozwiązań technicznych i ergonomicznych czynnika materialnego (49,3%), niewłaściwej eksploatacji czynnika materialnego (24,4%) oraz
wad materiałowych (19,9%, tym głównie wad ukrytych – 12,7%).

Przyczyny wypadków przy pracy według czynności wykonywanych przez poszkodowanego w chwili wypadku

Wskaźnik przyczyn wypadków na 100 czynności wykonywanych przez poszkodowanych w chwili wypadku w 2017 r. wyniósł 198 (w 2016 r. – 197). Najwyższy poziom wskaźnika wystąpił w grupie osób obsługujących maszyny (232 przyczyn), głównie przy uruchamianiu i zatrzymywaniu maszyn. Aż 80,8% czynności wykonywanych przez poszkodowanych w chwili wypadku wystąpiło w czterech grupach, tj.:

  • poruszanie się (36,2%),
  • operowanie przedmiotami (17,0%),
  • transport ręczny (14,9%),
  • prace narzędziami ręcznymi (12,6%).

W trzech z pośród powyższych grup zaobserwowano wyższy niż średni poziom wskaźnika na 100 czynności, tj.:

  • operowanie przedmiotami (211),
  • prace narzędziami ręcznymi (205),
  • transport ręczny (202).

Wydarzenia powodujące uraz u osoby poszkodowanej oraz czynniki powodujące te wydarzenia

Wśród wydarzeń powodujących urazy zdecydowanie dominowały:

  • zderzenie z/uderzenie w nieruchomy obiekt – 30,6% (źródłem ich były głównie czynniki materialne z grupy: budynki, konstrukcje i ich elementy, powierzchnie – na, nad, poniżej poziomu gruntu – 57,8% ogólnej liczby czynników w tej grupie wydarzeń),
  • uderzenie przez obiekt w ruchu – 21,3% (głównie spadający obiekt – 8,6% ogólnej liczby czynników w tej grupie wydarzeń).

Źródłami wydarzeń powodujących urazy były przede wszystkim czynniki materialne z grup:

  • materiały, przedmioty, wyroby, części maszyn, maszyny, urządzenia i wyposażenie do podnoszenia, przenoszenia i magazynowania, pojazdy drogowe (61,5% ogólnej liczby czynników w tej grupie wydarzeń) oraz
  • kontakt z przedmiotem ostrym, szorstkim, chropowatym (odpowiednio 19,1%).

Na powstanie wydarzeń powodujących urazy miały głównie wpływ czynniki materialne z grupy narzędzia ręczne bez napędu, maszyny, urządzenia i wyposażenia stacjonarne oraz materiały, przedmioty, wyroby, części maszyn (odpowiednio 66,8%).

Wydarzenia będące odchyleniem od stanu normalnego oraz czynniki powodujące te wydarzenia

Wydarzenia będące odchyleniem od stanu normalnego, które najczęściej powodowały wypadki przy pracy zaliczone były do następujących grup:

  • poślizgnięcie, potknięcie się, upadek osoby – 29,5% ogólnej liczby wydarzeń (źródłami tych urazów były przede wszystkim czynniki materialne z grupy budynki, konstrukcje i ich elementy, powierzchnie – na, nad, poniżej poziomu gruntu – 58,8% ogólnej liczby czynników w tej grupie) oraz
  • utrata kontroli nad: maszyną, środkami transportu, transportowanym ładunkiem, narzędziem, obiektem, zwierzęciem – 20,4% (źródłami tych urazów była utrata kontroli nad narzędziem ręcznym bez napędu – 17,4%).

Miejsca powstania wypadku

Biorąc pod uwagę miejsce powstania wypadku, tj. miejsce w którym przebywali poszkodowani w chwili wypadku, najwięcej wydarzeń wypadkowych odnotowano w:

  • miejscu produkcji przemysłowej (43,6% wobec 43,0% w 2016 r.),
    biurach, placówkach naukowych i szkołach, zakładach usługowych (odpowiednio 23,1% i 22,2%) oraz
  • miejscach i środkach komunikacji publicznej (odpowiednio 11,2% i 10,1%).

źródło: GUS